آشنایی با موتور خودرو

موتور خودرو یک سیستم مهم در خودرو است که وظیفه اصلی آن  به حرکت درآوردن و تامین قدرت خودرو می باشد. این بخش مهم از خودرو، با تبدیل انرژی شیمیایی موجود در سوخت به نیروی مکانیکی، امکان حرکت خودرو را فراهم می‌کند. در مقاله آشنایی با موتور خودرو قصد داریم به بررسی جامع این بخش کلیدی از اتومبیل بپردازیم.

آشنایی با موتور خودرو

انواع موتور خودرو

انواع موتور خودرو بر اساس سوخت رسانی به دو دسته کلی درون‌ سوز و موتورهای الکتریکی تقسیم می ‌شوند:

• موتورهای درون ‌سوز: این نوع موتورها، که در اکثر خودروهای امروزی رایج هستند، با سوزاندن سوخت (بنزین، گازوئیل، گاز طبیعی) و انبساط گازهای حاصل از احتراق، نیرو تولید می‌کنند. موتورهای درون‌سوز خود به دو دسته بنزین‌سوز و دیزل تقسیم می ‌شوند.
• موتورهای الکتریکی: از نیروی الکتریسیته برای تولید گشتاور و حرکت خودرو استفاده می‌کنند. موتورهای الکتریکی به دلیل مزایایی مانند آلایندگی کم و راندمان بالا، در حال محبوبیت روزافزون هستند و به عنوان پیشرانه اصلی یا کمکی در خودروهای هیبریدی و برقی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

اجزای اصلی موتور خودرو

موتور خودرو از اجزای متعددی تشکیل شده است که هر کدام وظیفه‌ای خاص را بر عهده دارند. مهم ترین اجزای موتور خودرو عبارتند از:

• بلوک سیلندر: این بخش چدنی یا آلومینیومی، فونداسیون موتور را تشکیل می‌دهد و محل قرارگیری سیلندرها، میل‌لنگ و سایر اجزا است.
• سیلندر: محفظه استوانه‌ای درون بلوک سیلندر است که در آن فرآیند احتراق سوخت انجام می‌شود.
• پیستون: قطعه متحرکی درون سیلندر است که با حرکت بالا و پایین خود، عمل احتراق و فشرده‌ سازی مخلوط هوا و سوخت را انجام می‌دهد.
• میل‌لنگ: محور اصلی موتور است که گشتاور تولید شده توسط پیستون‌ ها را به چرخ‌ ها منتقل می‌کند.
• سرسیلندر: بخش بالایی موتور است که روی بلوک سیلندر قرار می‌گیرد و محل قرارگیری سوپاپ ‌ها، شمع‌ ها و مجاری هوا و سوخت است.
• سوپاپ‌ها: دریچه‌ هایی هستند که کنترل ورود مخلوط هوا و سوخت به داخل سیلندر و خروج گازهای حاصل از احتراق را انجام می دهند.
• شمع‌ ها: به منظور ایجاد جرقه و احتراق مخلوط هوا و سوخت را در موتورهای بنزین‌سوز استفاده می شوند.
• سیستم سوخت ‌رسانی: وظیفه‌ تامین و تزریق سوخت به داخل سیلندرها را بر عهده دارد.
• سیستم هواکش: نقش تامین هوای مورد نیاز برای احتراق سوخت را ایفا می کنند.
• سیستم خنک‌کاری: خنک کردن موتور و جلوگیری از گرم شدن بیش از حد آن را انجام می دهند.
• سیستم روغن‌کاری: وظیفه‌ی روانکاری قطعات متحرک موتور و کاهش اصطکاک بین آنها را بر عهده دارد.

شناخت موتور خودرو

نحوه عملکرد موتور خودرو

موتور خودرو با طی کردن چهار مرحله اصلی، عمل تبدیل انرژی شیمیایی سوخت به نیروی مکانیکی را انجام می‌دهد:

1. مکش: در این مرحله، سوپاپ ورودی باز می‌ شود و مخلوط هوا و سوخت به داخل سیلندر کشیده می‌شود.
2. فشرده‌سازی: پس از بسته شدن سوپاپ‌ ها، پیستون به سمت بالا حرکت می‌کند و مخلوط هوا و سوخت را فشرده می‌کند.
3. احتراق: شمع، جرقه‌ای ایجاد می‌کند که باعث احتراق مخلوط هوا و سوخت می‌ شود. این احتراق، گازهای داغ و پرفشار را تولید می‌کند.
4. دمش: گازهای داغ و پرفشار حاصل از احتراق، پیستون را به سمت پایین حرکت می ‌دهند و میل‌لنگ را می‌ چرخانند. این چرخش میل‌لنگ، به چرخ‌ ها منتقل شده و باعث حرکت خودرو می‌ شود.

عوامل موثر بر عملکرد موتور خودرو

عملکرد موتور خودرو تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار می‌گیرد که می‌توان آنها را به دو دسته کلی عوامل داخلی و عوامل خارجی تقسیم کرد.

عوامل داخلی:

• نوع و کیفیت سوخت: استفاده از سوخت با کیفیت بالا، احتراق کامل‌تر و بهینه‌تر را در موتور به دنبال دارد و از بروز مشکلاتی مانند ناک، رسوب‌گذاری و کاهش قدرت موتور جلوگیری می‌کند.
• وضعیت فنی موتور: سلامت و عملکرد صحیح قطعات داخلی موتور، از جمله سیلندرها، پیستون‌ ها، سوپاپ‌ ها، شمع‌ ها و رینگ‌ها، نقش اساسی در عملکرد بهینه موتور دارد. فرسودگی یا خرابی هر یک از این قطعات می ‌تواند منجر به کاهش قدرت، افزایش مصرف سوخت و تولید آلاینده‌های بیشتر شود.
• روغن موتور و فیلترها: استفاده از روغن موتور مناسب با ویسکوزیته و کیفیت مطلوب، و همچنین تعویض به موقع روغن و فیلترها، از جمله فیلتر روغن، فیلتر هوا و فیلتر کابین، برای روانکاری قطعات متحرک موتور، خنک‌کاری آن و جلوگیری از ورود آلودگی به داخل موتور ضروری است.
• سیستم خنک‌کاری: وظیفه‌ی سیستم خنک‌کاری، حفظ دمای موتور در محدوده مناسب است. عملکرد صحیح رادیاتور، فن، واترپمپ و سایر اجزای سیستم خنک‌کاری، از گرم شدن بیش از حد موتور و بروز مشکلاتی مانند جوش آوردن و واشر سرسیلندر زدن جلوگیری می‌کند.
• سیستم برق و جرقه‌زنی: سیستم برق و جرقه‌زنی وظیفه‌ی تامین برق مورد نیاز برای اجزای مختلف موتور، از جمله شمع ‌ها و انژکتورها، و همچنین ایجاد جرقه برای احتراق مخلوط هوا و سوخت را بر عهده دارد. عملکرد صحیح باتری، دینام، وایرها، شمع ‌ها و سایر اجزای این سیستم، برای احتراق کامل و به موقع و در نتیجه، عملکرد بهینه موتور ضروری است.

عوامل خارجی:

• شرایط آب و هوایی: دمای محیط، ارتفاع از سطح دریا و رطوبت هوا بر عملکرد موتور تاثیر  می گذارد. برای مثال، در هوای سرد، موتور باید بیشتر کار کند تا به دمای کارکرد خود برسد و ممکن است شاهد افت قدرت و افزایش مصرف سوخت باشیم.
• نحوه رانندگی: رانندگی پرشتاب و ترمز ناگهانی، دور موتور بالا و عدم تعویض دنده به موقع، فشار زیادی به موتور وارد می کند و باعث استهلاک سریع‌تر آن و همچنین افزایش مصرف سوخت می شود.
• بار خودرو: حمل بار سنگین، یدک‌کشی و رانندگی در سربالایی، فشار بیشتری به موتور وارد می‌کند و می‌ت واند منجر به کاهش قدرت و افزایش مصرف سوخت شود.
• سرویس و نگهداری دوره‌ای: انجام سرویس و نگهداری دوره‌ای خودرو طبق برنامه‌ ریزی و توصیه‌ های شرکت سازنده، از جمله تعویض روغن، فیلترها، شمع‌ها و سایر قطعات مصرفی، می‌تواند به حفظ عملکرد صحیح موتور، افزایش طول عمر آن و جلوگیری از بروز مشکلات و خرابی‌های احتمالی کمک کند.

شناسایی موتور خودرو

نتیجه گیری درباره آشنایی با موتور خودرو

با توجه به موارد ذکر شده، می‌توان چنین استنباط کرد که برای حفظ عملکرد بهینه موتور خودرو، لازم است به عوامل مختلفی توجه داشته باشیم و به طور مرتب نسبت به سرویس و نگهداری آن اقدام کنیم. رانندگی صحیح، استفاده از سوخت و روغن با کیفیت، و رعایت نکات ایمنی، از جمله عوامل مهمی هستند که می‌توانند به افزایش طول عمر و کارایی موتور خودرو کمک کنند.

سوالات متداول درباره آشنایی با موتور خودرو

1-تفاوت موتور بنزینی و دیزل در چیست؟

موتورهای بنزینی از شمع برای احتراق استفاده می‌کنند و مصرف و آلایندگی بیشتری دارند، اما شتاب و قدرت بیشتری هم ارائه می‌دهند. موتورهای دیزل با فشرده‌سازی هوا احتراق می‌کنند، مصرف و آلایندگی کمتری دارند، اما شتاب و قدرت کمتری هم دارند.

2-علائم خرابی موتور خودرو چه هستند؟

دود، صدا، افت قدرت، افزایش مصرف و مشکل در روشن شدن، از جمله علائم خرابی موتور هستند.

3-چگونه از موتور خودرو مراقبت کنیم؟

سرویس دوره‌ای، استفاده از سوخت و روغن باکیفیت، رانندگی صحیح و توجه به علائم هشدار، از جمله راه‌های مراقبت از موتور خودرو هستند.