سنسور اکسیژن یکی از مهمترین قطعات در سیستم سوخترسانی و مدیریت موتور خودرو است. این سنسور وظیفه دارد نسبت اکسیژن موجود در گازهای خروجی اگزوز را اندازهگیری کند و اطلاعات لازم را به واحد کنترل الکترونیکی موتور (ECU) ارسال نماید. ECU بر اساس این دادهها، میزان پاشش سوخت و زمان جرقهزنی را تنظیم میکند تا احتراق در بهترین حالت ممکن صورت بگیرد.
به بیان سادهتر، اگر سنسور اکسیژن به درستی عمل نکند، مخلوط سوخت و هوا از حالت استاندارد خارج میشود و در نتیجه مصرف سوخت بالا میرود، آلایندگی افزایش مییابد و عملکرد موتور دچار اختلال میگردد. به همین دلیل، شناخت علائم خرابی سنسور اکسیژن و یادگیری روشهای تست آن برای هر مکانیک یا حتی راننده ضروری است.
در این مقاله به طور کامل بررسی خواهیم کرد که چگونه خرابی سنسور اکسیژن را تشخیص دهیم، نشانههای واضح آن کدامند، چه روشهایی برای تست وجود دارد و چرا یادگیری این موضوع در زمینهی آموزش برق خودرو و در مباحث گفته شده ی آموزش مکانیک خودرو اهمیت زیادی دارد.
نقش سنسور اکسیژن در خودرو
برای درک بهتر اهمیت این قطعه، باید ابتدا با وظیفه اصلی آن آشنا شویم. موتور خودرو برای عملکرد بهینه به ترکیب مناسبی از سوخت و هوا نیاز دارد. این ترکیب در حالت استاندارد باید حدود ۱۴.۷ واحد هوا به ۱ واحد سوخت باشد که به آن نسبت استوکیومتریک گفته میشود.
سنسور اکسیژن در مسیر اگزوز قرار دارد و میزان اکسیژن باقیمانده در دود خروجی را اندازهگیری میکند. سپس سیگنالی الکتریکی به ECU میفرستد تا مشخص شود آیا مخلوط سوخت و هوا رقیق است یا غلیظ. بر اساس این دادهها، ECU مقدار تزریق سوخت را تنظیم میکند.
اگر سنسور اکسیژن درست کار نکند، موتور اطلاعات غلط دریافت میکند و همین موضوع باعث میشود مخلوط سوخت و هوا از حالت استاندارد خارج گردد.
نشانههای خرابی سنسور اکسیژن
یکی از بهترین راهها برای تشخیص خرابی سنسور اکسیژن، توجه به علائم ظاهری و تغییرات در عملکرد خودرو است. تمام علائم خرابی سنسور اکسیژن در ادامه بررسی شده است.
۱. افزایش مصرف سوخت
اگر متوجه شدید که خودروی شما بیش از حد معمول سوخت مصرف میکند، یکی از دلایل اصلی میتواند خرابی سنسور اکسیژن باشد. چون ECU به دلیل اطلاعات نادرست، سوخت بیشتری تزریق میکند.
۲. روشن شدن چراغ چک موتور
چراغ چک موتور (Check Engine) یکی از اولین هشدارهایی است که خرابی این قطعه را نشان میدهد. با اتصال دستگاه دیاگ میتوان خطای مربوط به سنسور اکسیژن را مشاهده کرد.
۳. عملکرد نامناسب موتور
لرزش در حالت درجا، ریپ زدن، کاهش شتاب و حتی خاموش شدن ناگهانی موتور از دیگر نشانههای واضح هستند.
۴. افزایش آلایندگی اگزوز
خرابی سنسور اکسیژن باعث میشود سوخت بهطور کامل نسوزد و در نتیجه دود خروجی غلیظتر و آلایندهتر شود.
۵. سخت روشن شدن خودرو
گاهی خرابی این قطعه باعث میشود استارت زدن زمان بیشتری ببرد یا خودرو دیرتر روشن شود.
روشهای تست سنسور اکسیژن
علاوه بر بررسی علائم خرابی سنسور اکسیژن، برای اطمینان از سالم یا خراب بودن این قطعه، چند روش تست وجود دارد که در ادامه به آنها میپردازیم:
1. تست با دستگاه دیاگ
سادهترین و مطمئنترین روش، استفاده از دستگاه دیاگ است. با این دستگاه میتوان وضعیت ولتاژ خروجی سنسور اکسیژن و تغییرات آن را بررسی کرد. اگر سنسور سالم باشد، ولتاژ آن بین ۰.۱ تا ۰.۹ ولت نوسان میکند.
2. تست با ولتمتر
در شرایطی که دسترسی به دیاگ وجود ندارد، میتوان با ولتمتر دیجیتال نیز این سنسور را بررسی کرد. البته این روش نیاز به دانش فنی بیشتری دارد و معمولاً در دورههای تخصصی آموزش برق خودرو آموزش داده میشود.
3. تست چشمی و بررسی ظاهری
گاهی اوقات رسوبات کربنی یا روغنسوزی میتوانند سطح سنسور را کثیف کنند و عملکرد آن را مختل سازند. با باز کردن و بررسی ظاهری، میتوان تا حدی وضعیت آن را تشخیص داد.
جدول نشانهها و روشهای تشخیص خرابی سنسور اکسیژن
| نشانه خرابی | علت احتمالی | روش تشخیص |
| افزایش مصرف سوخت | ارسال سیگنال غلط به ECU | بررسی با دیاگ یا ولتمتر |
| روشن شدن چراغ چک | خطای ذخیره شده در ECU | اتصال دیاگ و خواندن کد خطا |
| ریپ زدن یا لرزش موتور | مخلوط نادرست سوخت و هوا | تست ولتاژ و بررسی عملکرد موتور |
| افزایش دود اگزوز | احتراق ناقص | بررسی آلایندگی در تست معاینه فنی |
دلایل خراب شدن سنسور اکسیژن
علاوه بر دانستن علائم خرابی سنسور اکسیژن، باید در مرود دلایل خرابی این قطعه مهم هم اطلاعات به دست آورید. این سنسور به مرور زمان و در اثر شرایط کاری سخت دچار فرسودگی میشود. برخی دلایل اصلی خرابی عبارتند از:
- تجمع رسوبات کربنی روی سطح سنسور
- استفاده از سوخت بیکیفیت
- نفوذ روغن به اگزوز و آلوده شدن سنسور
- عمر مفید طولانی و استهلاک طبیعی
- خرابی سیستم برق خودرو که باعث سوختن سنسور میشود
تأثیر سنسور اکسیژن خراب بر عملکرد موتور و آلایندگی
علائم خرابی سنسور اکسیژن می تواند شامل نشانه های خرابی موتور خودرو نیز باشد. خرابی سنسور اکسیژن میتواند منجر به تغییرات قابل توجهی در عملکرد موتور و سطح آلایندگی خودرو شود. به طور کلی، سنسور اکسیژن دادههایی را به واحد کنترل موتور (ECU) ارسال میکند تا برای تنظیم نسبت سوخت/هوای بهینه استفاده شود. هنگامی که این حسگر خراب شود، ECU ممکن است نتواند به درستی این نسبت را تشخیص دهد، که منجر به موارد زیر میشود:
- مصرف سوخت بیشتر یا کمتر از حد مطلوب
- عملکرد نامنظم موتور یا افت شتاب
- افزایش آلودگی دود و انتشار گازهای معیوب
- فعال شدن زودهنگام چراغ چک موتور و کدهای خطای مرتبط با سنسور اکسیژن
- احتمال آسیب به مبدل کربنی و سیستمهای کنترل آلایندگی در بلندمدت
نکات کلیدی برای درک تأثیر سلامت سنسور اکسیژن:
- با خرابی، ECU ممکن است به جای استفاده از مشاهدات واقعی از خروجی سنسور، به صورت خاموش/روشن عمل کند یا نسبت سوخت را به سمت یکی از دو حالت اشباع یا فقیر هدایت کند.
- در خودروهای با نسلهای قدیمی، خرابی ممکن است منجر به خاموشی موتور در مقاطع کوتاه یا لرزشهای شدید در دورهای پایین شود.
- در خودروهای مدرن، میتواند منجر به خاموش شدن لایههای کنترلی پیشرفتهتر شود که پیوستگی عملکرد سیستمهای بازخورد را مختل میکند.
اهمیت یادگیری تست سنسور اکسیژن در آموزش مکانیک و برق خودرو
یکی از موضوعات پرکاربرد در آموزش مکانیک خودرو و آموزش برق خودرو، بحث عیبیابی و تست سنسورهای مختلف است. سنسور اکسیژن به دلیل نقشی که در کاهش مصرف سوخت و کاهش آلایندگی دارد، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
یک مکانیک حرفهای باید بتواند به کمک ابزارهایی مانند دیاگ و ولتمتر، خرابی این سنسور را تشخیص دهد. به همین دلیل در آموزشگاههای تخصصی مانند کارورکس، تمام علائم خرابی سنسور اکسیژن و هر مبحث مرتبط با این قطعه بهصورت تئوری و عملی آموزش داده میشوند.
سخن پایانی
سنسور اکسیژن یکی از حیاتیترین اجزای سیستم کنترل موتور است که خرابی آن میتواند باعث مشکلات جدی در عملکرد خودرو، افزایش مصرف سوخت و آلایندگی شود. شناخت علائم خرابی سنسور اکسیژن و یادگیری روشهای تست این قطعه، به رانندگان و تعمیرکاران کمک میکند تا به موقع اقدام به تعمیر یا تعویض آن نمایند.
در این میان، آموزش صحیح و تخصصی اهمیت زیادی دارد. آموزشگاه تخصصی فنون خودرو کارورکس به عنوان یکی از معتبرترین مراکز آموزشی، دورههای حرفهای در زمینه آموزش برق خودرو و آموزش مکانیک خودرو برگزار میکند. در این دورهها، هنرجویان علاوه بر مباحث تئوری، به صورت عملی با تست و عیبیابی سنسورها از جمله سنسور اکسیژن آشنا میشوند. اگر قصد دارید وارد بازار کار پرسود تعمیرات خودرو شوید یا مهارتهای خود را ارتقا دهید، شرکت در دورههای کارورکس بهترین انتخاب شما خواهد بود.
سوالات متداول در مورد خراب بودن سنسور اکسیژن
- عمر مفید سنسور اکسیژن چقدر است؟
عمر متوسط این قطعه بین ۸۰ هزار تا ۱۲۰ هزار کیلومتر است، اما کیفیت سوخت و شرایط کاری خودرو میتواند این عدد را کاهش یا افزایش دهد. - آیا میتوان سنسور اکسیژن خراب را تعمیر کرد؟
خیر. در اکثر مواقع سنسور خراب باید تعویض شود. تنها در مواردی که سطح آن آلوده به دوده یا روغن باشد، با تمیزکاری موقتاً عملکرد بهبود مییابد. - اگر سنسور اکسیژن خراب شود، رانندگی با خودرو خطرناک است؟
بله. چون مصرف سوخت افزایش مییابد، آلایندگی بالا میرود و موتور ممکن است آسیب جدی ببیند. بهتر است در اولین فرصت نسبت به رفع مشکل اقدام شود.