اگر شما از علاقهمندان یا فعالان حوزه تعمیرات خودرو هستید، دانستن انواع رله خودرو، کاربرد آنها و روش صحیح نصب (بستن) آنها نهتنها به درک بهتر ساختار سیستم برق خودرو کمک میکند، بلکه گامی اساسی در ورود به بازار کار حرفهای بهشمار میرود.
در دنیای امروز خودروها، که سیستمهای الکتریکی نقش بسیار مهمی در عملکرد کلی آنها دارند، شناخت اجزای برقی و طرز عملکرد آنها برای هر تعمیرکار، برقکار یا حتی علاقهمند به حوزه خودرو امری ضروری محسوب میشود. یکی از اجزای حیاتی و پرکاربرد در برق خودرو، رله (Relay) است. قطعهای کوچک اما تأثیرگذار که میتواند نقش یک سوئیچ هوشمند را ایفا کرده و در راهاندازی بسیاری از تجهیزات برقی خودرو، نقشی کلیدی داشته باشد.
در آموزشهای تخصصی برق خودرو کارورکس، این موضوع بهصورت کاملاً عملی و کاربردی تدریس میشود.در ادامه این مقاله، رله خودرو چیست؟ راهنمای کامل نصب، تست و تشخیص انواع رلهها آشنا میکنیم.معرفی رله دوبل و پایه های مثبت آن را در مقاله قبل میتوانید مطالعه کنید.
رله چیست و چه وظیفهای در خودرو دارد؟
رله (Relay) یک کلید الکترومغناطیسی است که جریان قوی را با کمک یک جریان ضعیفتر کنترل میکند. به بیان سادهتر، زمانی که جریان کمی از طریق یک مدار کنترل وارد رله میشود، این جریان باعث فعالشدن یک میدان مغناطیسی در داخل رله میگردد که موجب اتصال یا قطع جریان اصلی در مدار قدرت میشود.
رله خودرو
در خودروها، رلهها وظیفه دارند تجهیزات مهمی مانند:
- چراغهای جلو و مهشکن
- پمپ بنزین
- بخاری و فن موتور
- آژیرها و بوق
- شیشهبالابر
- سیستم استارت و ایسییو (ECU)
را بهشکلی امن و پایدار راهاندازی کنند.
چرا استفاده از رله در خودرو ضروری است؟
اگر بخواهیم تمامی اجزای برقی خودرو مستقیماً از طریق کلیدها یا سوئیچهای دستی کنترل شوند، با چند مشکل مواجه خواهیم شد:
- سایش سریع کلیدها به دلیل عبور جریان زیاد
- بالا رفتن احتمال داغ شدن سیمکشی و آتشسوزی
- کاهش عمر تجهیزات الکتریکی
- افزایش مصرف انرژی
رله خودرو این مشکلات را با هدایت جریان اصلی از مسیرهای ایمنتر و کنترل دقیقتر رفع میکنند. در دورههای آموزش برق خودرو کارورکس، این مفاهیم بههمراه نقشهخوانی، تست اگر شما از علاقهمندان یا فعالان حوزه تعمیرات خودرو هستید، دانستن انواع رله خودرو، کاربرد آنها و روش صحیح نصب (بستن) آنها نهتنها به درک بهتر ساختار سیستم برق خودرو کمک میکند، بلکه گامی اساسی در ورود به بازار کار حرفهای بهشمار میرود. و عیبیابی آموزش داده میشود.
انواع رله خودرو بر اساس ساختار و کاربرد
رله خودرو به انواع مختلفی تقسیم میشوند که هرکدام بسته به نوع مصرف و ساختار، در جایگاه خاصی بهکار میروند:
رلههای ساده (۴ پایه)
این نوع رله خودرو دارای دو پایه برای بوبین (تحریک) و دو پایه برای کلید قطع و وصل (مدار قدرت) است. رایجترین نوع در خودروها بوده و در اکثر سیستمهای روشنایی، فنها و پمپها استفاده میشود.
رلههای پنج پایه (رله تبدیلی)
رله خودرو علاوه بر عملکرد رله ساده، یک پایه اضافی به نام “Normally Closed” دارد که امکان قطع یا اتصال به دو مدار مختلف را فراهم میسازد. مناسب برای سیستمهایی با دو وضعیت عملکردی است (مانند دماسنجهای فن دوبل).
رلههای تایمردار
دارای مدار داخلی برای کنترل زمان عملکرد هستند. مثلاً پس از روشنشدن موتور، با تأخیر ۵ ثانیهای فن را روشن میکنند یا بعد از خاموشکردن خودرو، چراغها را برای مدت مشخصی روشن نگه میدارند.
رلههای حفاظتی یا اورلود
برای محافظت از تجهیزات برقی در برابر بار زیاد یا اتصال کوتاه طراحی شدهاند. در برخی خودروهای پیشرفته برای پمپ بنزین یا ایسییو استفاده میشود.
رلههای میکرو (Mini Relay)
رلههایی کوچکتر، سبکتر و با جریان عبوری کمتر که در خودروهای مدرن بهکار میروند و بیشتر در بخشهای مربوط به کنترل ماژولها نصب میشوند.
رله خودرو
نحوه تشخیص پایههای رله
بیشتر رلههای خودرو دارای شمارهگذاری استاندارد هستند که برای نصب صحیح و جلوگیری از سوختن سیستم بسیار مهم است:
- پایه 85 و 86: مربوط به بوبین یا تحریک (تغذیه جریان ضعیف)
- پایه 30: ورودی جریان اصلی (مدار قدرت)
- پایه 87: خروجی جریان (وصل در حالت فعال)
- پایه 87a (در رلههای پنج پایه): خروجی جریان در حالت غیر فعال (قطع)
در آموزشهای تخصصی مکانیک خودرو کارورکس، نحوه کار با این پایهها، تست سالمبودن رله و اتصال صحیح در سیستم خودرو آموزش داده میشود.
نحوه بستن رله در سیستم برق خودرو
برای بستن رله خودرو در سیستم برق خودرو مراحل مختلفی باید سپری شود که مهمترین آنها عبارتند از:
مرحله اول: شناسایی رله و پایهها
ابتدا باید نوع رله مشخص شود (۴ پایه یا ۵ پایه) و با استفاده از مولتیمتر یا نقشه پشت رله، پایهها تشخیص داده شوند.
مرحله دوم: اتصال مدار تحریک
پایههای 85 و 86 بهگونهای متصل میشوند که یکی به منفی (بدنه خودرو) و دیگری به خروجی سوییچ یا هر نوع منبع تغذیه کمجریان متصل شود.
مرحله سوم: بستن مدار قدرت
پایه 30 را به منبع تغذیه اصلی (مثلاً برق باتری یا فیوز اصلی) وصل کرده و پایه 87 را به ورودی تجهیز مصرفکننده (مثلاً پمپ بنزین یا فن) متصل میکنیم.
در رلههای تبدیلی، بسته به وضعیت، از پایه 87a برای حالت دوم استفاده میشود.
مرحله چهارم: تست عملکرد
پس از اتمام سیمکشی، با فعالکردن سوییچ یا کلید، عملکرد رله و تجهیز بررسی میشود. در صورتی که صدای کلیک شنیده نشود یا تجهیز روشن نشود، ممکن است اتصال اشتباه باشد یا رله سوخته باشد.
نکات فنی در هنگام استفاده از رله خودرو
در هنگام استفاده از رله خودرو باید نکات فنی مختلفی را رعایت کرده و مد نظر داشتهباشیم که مهمترین آنها به شرح زیر میباشند:
- همیشه از فیوز مناسب در مسیر مدار قدرت استفاده کنید.
- از سیمهایی با سطح مقطع مناسب برای جریان عبوری استفاده کنید.
- محل قرارگیری رله باید دور از حرارت یا رطوبت شدید باشد.
- در اتصال پایههای بوبین، رعایت قطبیت مثبت و منفی معمولاً الزامی نیست، مگر در رلههایی با دیود داخلی.
اهمیت یادگیری اصولی رلهها برای ورود به بازار کار خودرو
درک عملکرد و نحوه بستن رلهها نهتنها برای تعمیرکاران ضروری است، بلکه برای افرادی که میخواهند وارد بازار تخصصی برق خودرو و مکانیک خودرو شوند نیز یک مهارت پایهای و حیاتی محسوب میشود.
رله خودرو
در دورههای آموزش برق خودرو کارورکس، تمامی مباحث مربوط به سیمکشی، نقشهخوانی، نصب و عیبیابی رلهها، بهصورت عملی و پروژهمحور تدریس میشود. همچنین در دوره آموزش مکانیک خودرو کارورکس نیز ساختار کلی عملکرد سیستمها و نیاز آنها به رله بررسی میشود تا هنرجو دید جامعی نسبت به سیستم برق و مکانیکی خودرو داشته باشد.
نتیجه گیری
رله خودرو اگرچه قطعات کوچکی هستند، اما نقش بسیار مهمی در ایمنی، کارایی و عمر سیستمهای برقی خودرو ایفا میکنند. شناخت دقیق انواع رله، کاربرد آنها و نحوه صحیح اتصال، یکی از مهارتهای پایهای در حوزه آموزش برق خودرو و همچنین آموزش مکانیک خودرو محسوب میشود.
اگر به دنبال آن هستید که در بازار کار امروز بهعنوان یک تعمیرکار حرفهای شناخته شوید، پیشنهاد ما این است که یادگیری خود را از مباحث پایهای و کاربردی مانند همین موضوع رله آغاز کنید.
در آکادمی کارورکس، مسیر آموزش شما کاملاً حرفهای و پروژهمحور طراحی شده است. برای آشنایی با دورههای ما، کافیست وارد سایت کارورکس شوید و در بخش دورهها، آموزش برق خودرو یا آموزش مکانیک خودرو را انتخاب کرده و همین امروز ثبتنام خود را آغاز کنید.
سوالات متداول درباره رله خودرو
- آیا میتوان رله خودرو را بدون آموزش تخصصی تعویض یا نصب کرد؟
خیر. اگرچه ظاهر سادهای دارند، اما اتصال اشتباه رله ممکن است باعث سوختن قطعات یا اختلال در سیستم برق خودرو شود. آموزش اصولی بسیار مهم است.
- چطور میتوان سلامت رله را تست کرد؟
با استفاده از مولتیمتر یا منبع تغذیه ۱۲ ولت، میتوان بوبین رله را تحریک کرد و عملکرد پایههای آن را بررسی نمود. این تستها بهطور کامل در دوره برق خودرو کارورکس آموزش داده میشوند.
- آیا همه رلهها یک شکل هستند؟
خیر. رلهها از نظر ظاهری، تعداد پایه، ظرفیت عبور جریان و کاربرد بسیار متنوعاند. شناخت انواع آنها برای انتخاب و نصب صحیح حیاتی است.
- آیا رله در خودروهای مدرن هم استفاده میشود؟
بله. حتی در خودروهای جدید که دارای ماژولها و کامپیوتر مرکزی هستند، رلهها نقش مهمی در تقسیم بار و مدیریت سیستم برق دارند